Cafeïne in yerba mate: hoeveel zit er in een kop, een kalebas en een theezakje

Ja, in yerba mate zit cafeïne. Gezet als thee bevat een kop van 240 ml ongeveer 80 mg: iets minder dan een filterkoffie en bijna het dubbele van een kop zwarte thee. Dat getal kom je overal tegen, en het klopt. Alleen drinken de meeste Argentijnen hun mate niet zo. Zij vullen een kalebas met yerba en schenken een uur of twee heet water bij, en dan ziet de som er anders uit.

Hier staan de cijfers per portie, wat ze omhoog of omlaag duwt en hoeveel te veel is.

Hoeveel cafeïne zit er in yerba mate

Dit zijn gemiddelden. Ze schuiven allemaal mee met hoe sterk je zet, en mate schuift meer dan de rest, want niemand meet yerba af met een theelepel.

De kalebas is een ander verhaal

Het gedroogde blad bestaat voor ongeveer 1 tot 2 procent van zijn gewicht uit cafeïne. In een theezakje zit een paar gram blad. In een kalebas die je op de traditionele manier voor twee derde vult, zit een veelvoud daarvan, en over dezelfde yerba gaat keer op keer heet water tot er niets meer uit komt.

Een overzichtsstudie komt voor een traditionele sessie, een halve liter water of meer over dezelfde yerba, op 260 mg cafeïne of meer. Dat zit dichter bij drie koppen koffie dan bij één. Dat het niet zo voelt, komt door het tempo: het komt in kleine slokjes binnen, verspreid over een uur of twee, en in Argentinië gaat de kalebas meestal de kring rond, dus je deelt het totaal. Drink je in je eentje een hele thermoskan leeg achter je bureau, dan is het allemaal voor jou.

De eerste schenkbeurten zijn het sterkst. Elke volgende haalt iets minder uit het blad, en tegen de tijd dat de mate lavado is, bleek en zonder smaak, is ook de meeste cafeïne eruit.

Wat het getal bepaalt

• Hoeveel yerba je gebruikt. Dit weegt het zwaarst. Een halve kalebas is de helft van de cafeïne.
• Met of zonder takjes. De meeste cafeïne zit in het blad, in de takjes veel minder. Een yerba con palo, met takjes, de Argentijnse standaard, is gram voor gram milder dan een sin palo, de fijngemalen stijl van bijna alleen blad waar Uruguay de voorkeur aan geeft.
• De temperatuur van het water. Heter water trekt er meer uit, en sneller. Traditioneel is 70 tot 80 graden. Tereré, de koude variant uit Paraguay, geeft de cafeïne langzamer af.
• Hoe lang je doorgaat. Tien keer bijschenken haalt er meer uit dan drie keer. Logisch, en toch vergeet iedereen het om vijf uur ’s middags.
• De vorm. Mate cocido, één theezakje in een mok, is de mildste manier en zit dichter bij een kop thee dan bij een kop koffie. Mate uit een flesje is een ander product: Club-Mate, de Duitse, bevat 20 mg per 100 ml, dus 100 mg per fles van een halve liter. Welk merk het ook is, het staat op het etiket.

Yerba mate of koffie

Kop tegen kop heeft koffie iets meer: ongeveer 95 mg tegen 80. Het verschil dat mensen merken zit in de manier waarop het binnenkomt, niet in de dosis. Een koffie is in drie minuten op. Een mate duurt een hele middag, en er zit theobromine bij, de zachtere oppepper uit pure chocolade. Wie overstapt, omschrijft het meestal als wakker zonder het opgejaagde gevoel.

Wat het onderzoek wel en niet zegt over de rest, de antioxidanten, de claims over afvallen en de cholesterolstudies, hebben we uitgezocht in de voordelen van yerba mate.

Is mateïne iets anders dan cafeïne?

Nee. Mateïne is een oude naam voor de cafeïne in yerba mate, uit de tijd dat men dacht dat elke plant zijn eigen oppepper had: de theïne in thee, de guaranine in guarana. Het bleek allemaal hetzelfde molecuul. Belooft een verpakking energie uit mateïne en niet uit cafeïne, dan verkoopt ze je een woord.

Hoeveel is te veel

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) ziet bij gezonde volwassenen geen veiligheidsrisico tot 400 mg cafeïne per dag, uit alle bronnen samen, en tot 200 mg in één keer. Tijdens de zwangerschap en bij borstvoeding is dat 200 mg per dag.

In de praktijk: met vijf koppen gezette mate zit je aan dat daggetal, en met één lange sessie uit de kalebas plus een koffie ook. Dezelfde beoordeling merkt op dat 100 mg vlak voor het slapengaan bij sommige mensen al slaap kost, dus drink je laatste mate halverwege de middag. Ben je zwanger, gebruik je medicijnen of weet je dat je gevoelig bent voor cafeïne, vraag het dan aan je huisarts en niet aan het blog van een bakkerij.

Een yerba kiezen op sterkte

We hebben geen labcijfers per merk, dus lees dit als een gids voor de stijl en niet voor de milligrammen. Playadito is de milde, met takjes, en de makkelijkste om mee te beginnen. Taragüi, ook met takjes, is krachtiger en evenwichtig: de mate voor elke dag die in heel Argentinië op tafel staat. Rosamonte is de intense van de drie. Canarias is de Uruguayaanse stijl, fijngemalen en zonder takjes: vol van smaak, en de yerba waar je het voorzichtigst mee moet zijn als cafeïne je wakker houdt.

Mate drink je zelden zonder iets erbij. In Argentinië staat er bijna altijd iets zoets naast de thermoskan, en dat is het deel dat wij bakken: alfajores gevuld met dulce de leche en koekjes, vers gebakken in Amsterdam. Voor de mate zelf is er de Playadito starterset met 500 g yerba, een glazen matebeker in leer en een bombilla van alpaca, en de hele yerba mate-plank als je de spullen al hebt. Is het allemaal nieuw voor je? Begin dan bij wat yerba mate is en hoe je het zet.